पंचनामा विशेष – गणरायाच्या भक्तीला कल्पकतेची जोड, कलाविष्काराला सामाजिक जाणिवेची किनार आणि उत्सवाला संस्कृतीच्या संवर्धनाची झालर देत राजुरी (ता. जुन्नर) येथील इंदिरानगर परिसरातील समता गणेश मंडळाने यंदाच्या गणेशोत्सवासाठी प्राचीन काळातील गुहेची हुबेहूब प्रतिकृती साकारली आहे. आकर्षक सजावट, कलात्मक बारकावे आणि प्राचीन संस्कृतीची अनुभूती देणारा हा देखावा भाविकांचे लक्ष वेधून घेत असून, विघ्नहर्त्या गणरायाच्या भक्तीत राजुरी परिसर न्हाऊन निघाला आहे.
सन १९९२ मध्ये सर्व जाती-धर्म-पंथातील नागरिकांना एकत्र घेऊन स्थापन झालेले समता गणेश मंडळ आज सामाजिक सलोखा, बंधुभाव आणि सांस्कृतिक जतनाचे प्रतीक बनले आहे. ‘समता’ या नावाला सार्थ ठरवत बारा बलुतेदार समाजासह विविध घटकांतील नागरिक दरवर्षी एकत्र येऊन श्री गणेशाची भक्तिभावाने पूजा-अर्चा करतात. मंडळाने आपल्या स्थापनेपासूनचा ३४ वर्षांचा अखंड प्रवास विविध सामाजिक व सांस्कृतिक उपक्रमांनी समृद्ध केला आहे.
दरवर्षी नवा देखावा, नवा संदेश
गणेशोत्सव म्हणजे केवळ धार्मिक उत्सव नव्हे, तर कला, संस्कृती, सामाजिक प्रबोधन आणि लोकजागृतीचा उत्सव असावा, या भावनेतून मंडळाकडून दरवर्षी वैशिष्ट्यपूर्ण देखावे साकारले जातात. सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक, नैसर्गिक, पारंपरिक, लोककला तसेच लोकजागृतीपर विषयांना कलात्मक रूप देण्याची मंडळाची परंपरा आहे.
स्थापनेपासून मंडळाने गरुड, डायनासोर, नारळ गडवा, हनुमान, पर्णकुटी, ससा, मिनी जहाज, बदक, डोंगर, मोर, शेषनाग आदी विविध कलाकृतींनी सजलेले देखावे सादर केले आहेत. यंदाच्या प्राचीन गुहेच्या देखाव्यातून भारतीय संस्कृतीच्या प्राचीन वैभवाची आणि कलात्मक वारशाची झलक भाविकांसमोर उभी करण्यात आली आहे.
पोत्याच्या शेडपासून समाजमंदिरापर्यंतचा प्रवास
मंडळाच्या स्थापनेच्या काळात, सन १९९२ मध्ये श्री गणेशाची मूर्ती साध्या पोत्याच्या शेडमध्ये विराजमान होत असे. काळाच्या ओघात मंडळाचा विस्तार होत गेला आणि भक्तीला सामाजिक कार्याची जोड मिळत गेली.
सन २०११ मध्ये पंचायत समितीचे माजी सभापती दीपक औटी, सरपंच माऊलीशेठ शेळके आणि उपसरपंच एम. डी. घंगाळे यांच्या विशेष प्रयत्नांतून जिल्हा परिषदेच्या समाजकल्याण विभागामार्फत सभापती जयंत रघतवान यांच्या निधीतून मंडळासाठी समाजमंदिर उभारण्यात आले. यासाठी भगवान औटी यांनी सातत्यपूर्ण पाठपुरावा केला.
सन १९९८ मध्ये मंडळाची अधिकृत नोंदणी करण्यात आली. माजी सभापती दीपकशेठ औटी यांच्या प्रयत्नातून मंडळाला भजनी साहित्य, सतरंज्या व स्पीकर सेट मिळाले. तसेच माजी जिल्हा परिषद सदस्या सौ.स्नेहलताई वल्लभ शेळके यांच्या प्रयत्नातून पारंपरिक ढोल-ताशे उपलब्ध करून देण्यात आले.
लोकसहभागातून उभारलेली भक्तीची वास्तू
आमदार शरददादा सोनवणे यांच्या दातृत्वातून गणपतीचे शेड उभारण्यासाठी २.५ लाख रुपयांचा निधी मंजूर झाला. त्यातून शेडचे काम पूर्ण झाले आहे. त्यामुळे मंडळाच्या उत्सवाला अधिक भव्य आणि सुबक स्वरूप प्राप्त झाले आहे.
सामाजिक जाणिवांचे भान ठेवून गणेशोत्सव साजरा करणाऱ्या मंडळांच्या उपक्रमांत सहभागी झाल्याबद्दल ‘सपट चहा’ व दैनिक गावकरी वृत्तसमूहाच्या वतीने समता गणेश मंडळाला विशेष प्रमाणपत्र देऊन गौरविण्यात आले आहे. नेहरू युवा केंद्र, पुणे व जिल्हा क्रीडा कार्यालय यांच्या संयुक्त विद्यमाने वक्तृत्व, निबंध आदी विविध स्पर्धांचे आयोजनही मंडळाने केले आहे.
भक्तीबरोबरच सामाजिक बांधिलकी
राजुरी परिसरातील भाविकांमध्ये समता गणेश मंडळाच्या गणरायाबद्दल विशेष श्रद्धा आहे. मनातील भाव शुद्ध ठेवून केलेली प्रार्थना गणरायापर्यंत पोहोचते आणि नवसाला पावणारा गणपती म्हणून या गणरायाची ख्याती आहे, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. त्यामुळे गणेशोत्सवाच्या काळात परिसरातील भाविक मोठ्या भक्तिभावाने दर्शनासाठी गर्दी करतात.
यंदाच्या उत्सवात भजन, रांगोळी स्पर्धा, संगीत खुर्ची, दांडिया, चमचा-लिंबू आदी विविध सांस्कृतिक व मनोरंजनात्मक कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले आहे. धार्मिक उत्सवाच्या माध्यमातून सामाजिक एकोपा, बंधुभाव आणि सांस्कृतिक परंपरांचे जतन करण्याचा मंडळाचा प्रयत्न आहे.
तरुणाईच्या उत्साहाला ज्येष्ठांच्या अनुभवाची साथ
समता गणेश मंडळाच्या यशस्वी वाटचालीत अध्यक्ष सखाराम गाडेकर, उपाध्यक्ष सिताराम जेडगुले, सचिव भगवान औटी, खजिनदार दिनेश बनकर, सुखदेव पवार, ज्ञानेश्वर गाडेकर यांच्यासह मंडळातील कार्यकर्ते आणि तरुण वर्गाचा सक्रिय सहभाग आहे. ज्येष्ठांचे मार्गदर्शन आणि तरुणाईचा उत्साह यांच्या संगमातून मंडळाची सामाजिक व सांस्कृतिक वाटचाल अधिक बळकट होत आहे.
“भक्तीच्या आराधनेतून सामाजिक एकोपा, कलेच्या माध्यमातून संस्कृतीचे दर्शन आणि उत्सवातून समाजप्रबोधन—हीच समता गणेश मंडळाची ओळख बनली आहे.”
मुख्य ठळक मुद्दे
◆ प्राचीन काळातील गुहेची हुबेहूब प्रतिकृती
◆ १९९२ मध्ये मंडळाची स्थापना
◆ सर्व जाती-धर्म-पंथांचा उत्स्फूर्त सहभाग
◆ सामाजिक व सांस्कृतिक उपक्रमांची परंपरा
◆ भजन, रांगोळी, दांडिया, संगीत खुर्ची आदी कार्यक्रम
◆ तरुणाईच्या सक्रिय सहभागातून उत्सवाला नवे स्वरूप
