पंचनामा प्रतिनिधी : आंबेगाव तालुक्याच्या पूर्व भागातील धामणी येथे भाद्रपदी बैलपोळा सणाच्या पार्श्वभूमीवर विविध आकारांच्या आकर्षक बैलजोड्या तयार करण्याच्या कामाला वेग आला आहे. धामणी येथील व्यावसायिक शंकर नामदेव सोनवणे यांनी यंदा तब्बल तीन हजार बैलजोड्या तयार केल्या असून, त्यांच्या कलाकुसरीच्या बैलजोड्यांना पुणे, मुंबईसह यवतमाळपर्यंत मोठी मागणी आहे.
शेतकऱ्यांच्या कृतज्ञतेचा सण
महाराष्ट्राच्या ग्रामीण जीवनात बैलपोळ्याला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. शेतीच्या कामात वर्षभर शेतकऱ्याच्या खांद्याला खांदा लावून मेहनत करणाऱ्या बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा सण आहे. भाद्रपद अमावास्येला साजरा होणाऱ्या पोळ्याच्या दिवशी बैलांना आंघोळ घालून त्यांची शिंगे रंगविली जातात. अंगावर झूल, गळ्यात घुंगरमाळा आणि विविध अलंकारांनी त्यांना सजवून पूजा केली जाते. शेतकरी आपल्या सर्जा-राजाला नैवेद्य दाखवून त्याच्याप्रती असलेला जिव्हाळा व्यक्त करतात.
ग्रामीण संस्कृतीशी घट्ट जोडलेल्या या सणात बैलांच्या प्रतिकृतींनाही विशेष महत्त्व आहे. घरातील लहान मुलांपासून ज्येष्ठांपर्यंत सर्वांमध्ये या बैलजोड्यांविषयी आकर्षण असते. त्यामुळे दरवर्षी पोळ्याच्या पार्श्वभूमीवर अशा बैलजोड्यांना बाजारपेठेत मागणी वाढताना दिसते.
२० रुपयांपासून तीन हजारांपर्यंत किंमत
यंदा शंकर सोनवणे यांनी विविध आकार व प्रकारांतील सुमारे तीन हजार बैलजोड्या तयार केल्या आहेत. ग्राहकांच्या मागणीनुसार आकर्षक रंगसंगती, आकार आणि कलाकुसरीचा वापर करून या बैलजोड्या तयार करण्यात आल्या आहेत. त्यांची किंमत २० रुपयांपासून तीन हजार रुपयांपर्यंत आहे. धामणीत तयार झालेल्या या बैलजोड्यांना स्थानिक परिसरासह पुणे, मुंबई आणि यवतमाळ येथूनही मागणी आहे.
परंपरेतून व्यवसायाला नवी दिशा
आधुनिक शेतीच्या बदलत्या स्वरूपात बैलांचे महत्त्व काही प्रमाणात कमी झाले असले तरी ग्रामीण जीवनातील त्यांचे स्थान आणि बैलपोळ्याची भावनिक नाळ आजही कायम आहे. या पारंपरिक सणाच्या निमित्ताने बैलजोड्या तयार करण्याच्या कलेला बाजारपेठ मिळत असून, पारंपरिक कलाकुसरीतून स्थानिक व्यवसायाला नवी दिशा मिळत आहे. धामणीतील शंकर सोनवणे यांचा हा उपक्रम ग्रामीण संस्कृती आणि व्यवसाय यांचा सुंदर संगम ठरत आहे.
