ह.भ.प. बाबुराव महाराज ढोबळे यांच्याकडून सुमारे १००० स्टीलची ताटे उपलब्ध; राज्यातील गावांनी आदर्श घेण्याचे आवाहन!!
पंचनामा प्रतिनिधी – आंबेगाव तालुक्यातील सर्वार्थाने प्रगतशील गाव म्हणून ओळख असलेल्या ढोबळेवाडी (जारकरवाडी) येथे वडजादेवी नवरात्र महोत्सव समितीने अन्नदानाच्या पंगतीत प्लास्टिक व थर्माकोलच्या पत्रावळींना फाटा देत स्टीलच्या ताटांचा वापर सुरू केला आहे. धार्मिक परंपरेला पर्यावरण संवर्धनाची जोड देणारा हा उपक्रम समाजापुढे एक नवा आदर्श निर्माण करणारा ठरत आहे. मागील दोन वर्षांपासून ग्रामस्थांनी एकत्रितपणे घेतलेल्या या निर्णयामुळे नवरात्र उत्सवातील भोजन व्यवस्था अधिक पर्यावरणपूरक करण्याच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल उचलले गेले आहे.
जारकरवाडी गावाला मोठा सामाजिक व धार्मिक वारसा लाभला आहे. गावचे ग्रामदैवत आई वडजादेवी यांच्या मंदिर परिसरात दरवर्षी नवरात्र उत्सव मोठ्या भक्तिभावाने साजरा केला जातो. उत्सवाच्या दहा दिवसांच्या कालावधीत कीर्तन सोहळ्याचे आयोजन करण्यात येते. सातव्या दिवशी महिला भगिनींसाठी महाआरती, तसेच होमहवन व दुर्गापूजेचे आयोजन केले जाते. या काळात विविध ग्रामस्थांच्या माध्यमातून भाविक व ग्रामस्थांसाठी सामूहिक भोजनाच्या पंगती आयोजित केल्या जातात. धार्मिक उत्सवाच्या माध्यमातून सामाजिक एकोपा, भक्तिभाव आणि सेवाभाव जोपासण्याची परंपरा गावात जपली जात आहे.
थर्माकोलच्या पत्रावळींना पर्याय; आरोग्य आणि पर्यावरणाचे संरक्षण
सामूहिक भोजनाच्या कार्यक्रमांमध्ये पूर्वी प्लास्टिक किंवा थर्माकोलच्या पत्रावळींचा वापर मोठ्या प्रमाणावर केला जात असे. मात्र, या पत्रावळींच्या वापरामुळे निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावणे ही गंभीर समस्या बनली आहे. विशेषतः थर्माकोलच्या पत्रावळी सहजपणे कुजत किंवा विघटित होत नाहीत. त्यामुळे त्या जमिनीत दीर्घकाळ टिकून राहू शकतात. त्यांची विल्हेवाट लावताना उघड्यावर जाळल्यास धूर व हानिकारक प्रदूषक निर्माण होण्याचा धोका असतो.
प्लास्टिक व थर्माकोलच्या वस्तूंचा अन्नपदार्थांशी संपर्क आल्यास, विशेषतः गरम अन्न ठेवताना, त्यांची गुणवत्ता आणि वापरासाठीची सुरक्षितता महत्त्वाची ठरते. अयोग्य किंवा निकृष्ट दर्जाच्या वस्तूंचा वापर आरोग्याच्या दृष्टीने चिंतेचा विषय ठरू शकतो. मात्र, प्रत्येक थर्माकोलच्या ताटामुळे थेट आजार होतो, असे म्हणता येत नाही. तरीही एकदाच वापरून फेकून दिल्या जाणाऱ्या वस्तूंमुळे निर्माण होणारा कचरा, त्याची अयोग्य विल्हेवाट आणि पर्यावरणावरील परिणाम टाळणे आवश्यक आहे.
प्लास्टिक व थर्माकोलचा कचरा नाल्यांमध्ये किंवा जलस्रोतांमध्ये गेल्यास पाणी वाहून जाण्यास अडथळे निर्माण होऊ शकतात. कालांतराने प्लास्टिकचे लहान कण पर्यावरणात पसरू शकतात. त्यामुळे अशा वस्तूंचा वापर कमी करणे, कचऱ्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे आणि पुनर्वापर करता येणाऱ्या वस्तूंना प्राधान्य देणे ही काळाची गरज बनली आहे.
ह.भ.प. बाबुराव महाराज ढोबळे यांचे एक लाख रुपयांचे योगदान
पर्यावरणपूरक उपक्रमाला मूर्त स्वरूप देण्यासाठी ह.भ.प. बाबुराव महाराज ढोबळे यांनी सुमारे एक लाख रुपये किमतीची जवळपास ७०० स्टीलची ताटे उपलब्ध करून दिली. त्यामुळे नवरात्र उत्सवाच्या काळात आयोजित केल्या जाणाऱ्या भोजनाच्या पंगतींमध्ये एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या पत्रावळींऐवजी स्टीलच्या ताटांचा वापर करण्याचा मार्ग सुकर झाला आहे.
स्टीलची ताटे स्वच्छ धुऊन पुन्हा पुन्हा वापरता येत असल्याने प्रत्येक भोजन कार्यक्रमानंतर निर्माण होणारा टाकाऊ कचरा कमी करण्यास मदत होते. अर्थात, ताटांचा सुरक्षित पुनर्वापर करण्यासाठी प्रत्येक वापरानंतर स्वच्छ धुलाई, योग्य निर्जंतुकीकरण आणि पाणी व्यवस्थापन करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. अशा पद्धतीने धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये स्वच्छता, आरोग्य आणि पर्यावरण संवर्धन या तिन्ही बाबींचा समतोल राखता येतो.
धार्मिक उत्सवातून पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश
आजच्या काळात पर्यावरणाचा ऱ्हास, वाढते प्रदूषण, प्लास्टिक कचऱ्याची समस्या आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा अतिवापर या गंभीर समस्या बनल्या आहेत. पर्यावरणाचे रक्षण करणे ही केवळ शासनाची किंवा एखाद्या संस्थेची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. दैनंदिन जीवनातील छोट्या-छोट्या बदलांतूनही पर्यावरण संवर्धनाला मोठी मदत होऊ शकते.
गावातील यात्रा, जत्रा, धार्मिक सप्ताह, कीर्तन सोहळे, लग्नसमारंभ आणि सामूहिक भोजनाच्या कार्यक्रमांमध्ये स्टीलची ताटे, वाट्या व ग्लास यांसारख्या पुनर्वापरयोग्य वस्तूंचा वापर वाढविल्यास एकदाच वापरून फेकल्या जाणाऱ्या वस्तूंचा कचरा कमी करता येऊ शकतो. त्याचबरोबर ओल्या व सुक्या कचऱ्याचे वर्गीकरण, अन्नाची नासाडी टाळणे, पाण्याचा काटकसरीने वापर आणि परिसर स्वच्छ ठेवणे यांसारख्या उपाययोजनाही राबविता येतात.
ढोबळेवाडी (जारकरवाडी) येथील वडजादेवी नवरात्र महोत्सव समितीने धार्मिक परंपरेचे जतन करत पर्यावरण संवर्धनाचा स्वीकार केला आहे. या उपक्रमातून श्रद्धा आणि सामाजिक जबाबदारी यांची सुंदर सांगड घातली जात आहे. केवळ उत्सव साजरा करण्यापुरते मर्यादित न राहता उत्सवाच्या माध्यमातून समाजहिताचा संदेश देण्याचे काम ग्रामस्थांनी केले आहे.
राज्यातील सर्व गावांनी या उपक्रमाचा आदर्श घ्यावा!
वडजादेवी नवरात्र महोत्सव समितीच्या वतीने राज्यातील सर्व गावांनी या उपक्रमाचा आदर्श घेऊन धार्मिक व सामाजिक कार्यक्रमांमध्ये प्लास्टिक आणि थर्माकोलच्या एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या पत्रावळींचा वापर टाळावा, तसेच स्टीलच्या ताटांसारख्या पुनर्वापरयोग्य पर्यायांचा स्वीकार करावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे ही सर्व ताटे घरगुती छोट्या-मोठ्या कार्यक्रमांना विनामूल्य स्वरूपात वापरण्यासाठी दिली जातात
पर्यावरण संवर्धनाची सुरुवात आपल्या गावातून, आपल्या घरातून आणि आपल्या कृतीतून झाली, तर स्वच्छ, सुंदर आणि प्रदूषणमुक्त महाराष्ट्र घडविण्यास निश्चितच हातभार लागेल. ढोबळेवाडी (जारकरवाडी) येथील हा उपक्रम इतर गावांसाठी प्रेरणादायी ठरावा, हीच अपेक्षा!
